Przemoc domowa
Przemoc domowa – należy przez to rozumieć jednorazowe albo powtarzające się umyślne działanie lub zaniechanie działania, wykorzystujące przewagę fizyczną, psychiczną lub ekonomiczną, naruszające prawa lub dobra osobiste osoby doznającej przemocy domowej, w szczególności:
- narażające tę osobę na niebezpieczeństwo utraty życia, zdrowia lub mienia,
- naruszające jej godność, nietykalność cielesną lub wolność, w tym seksualną,
- powodujące szkody na jej zdrowiu fizycznym lub psychicznym, wywołujące u tej osoby cierpienie lub krzywdę,
- ograniczające lub pozbawiające tę osobę dostępu do środków finansowych lub możliwości podjęcia pracy lub uzyskania samodzielności finansowej,
- istotnie naruszające prywatność tej osoby lub wzbudzające u niej poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia, w tym podejmowane za pomocą środków komunikacji elektronicznej.
Osoba doznająca przemocy domowej
Pod pojęciem osoby doznającej przemocy domowej, czyli tych wobec, których jest stosowana przemoc domowa – należy rozumieć:
- małżonka, także w przypadku gdy małżeństwo ustało lub zostało unieważnione, oraz jego wstępnych, zstępnych, rodzeństwo i ich małżonków,
- wstępnych i zstępnych oraz ich małżonków,
- rodzeństwo oraz ich wstępnych, zstępnych i ich małżonków,
- osobę pozostającą w stosunku przysposobienia i jej małżonka oraz ich wstępnych, zstępnych, rodzeństwo i ich małżonków,
- osobę pozostającą obecnie lub w przeszłości we wspólnym pożyciu oraz jej wstępnych, zstępnych, rodzeństwo i ich małżonków,
- osobę wspólnie zamieszkującą i gospodarującą oraz jej wstępnych, zstępnych, rodzeństwo i ich małżonków,
- osobę pozostającą obecnie lub w przeszłości w trwałej relacji uczuciowej lub fizycznej niezależnie od wspólnego zamieszkiwania i gospodarowania,
- małoletniego,
- małoletniego będącego świadkiem przemocy domowej.
Osoba stosująca przemoc domową
Przez pojęcie osoby stosującej przemoc domową – należy rozumieć pełnoletniego, który dopuszcza się przemocy domowej wobec osób doznających przemocy domowej
Świadek przemocy domowej
Świadek przemocy domowej – osoba, która posiada wiedzę na temat stosowania przemocy domowej lub widziała akt przemocy domowej.
Przemoc jest:
- INTENCJONALNA (tzn. przemoc jest zamierzonym działaniem człowieka i ma na celu kontrolowanie i podporządkowanie osoby doznającej przemoc)
- SIŁY SĄ NIERÓWNE (w relacji jedna ze stron ma przewagę nad drugą; osoba doznająca przemocy jest słabsza, osoba stosująca przemoc jest silniejsza)
- NARUSZA PRAWA I DOBRA OSOBISTE (osoba stosująca przemoc wykorzystuje swoją przewagę i narusza podstawowe prawa osoby doznającej przemoc)
Przemoc domowa może przyjmować następujące formy:
- przemoc fizyczna – naruszanie nietykalności fizycznej; zachowania powodujące uszkodzenie ciała lub niosące takie ryzyko, np. bicie, popychanie, szarpanie, kopanie, duszenie policzkowanie;
- przemoc psychiczna – naruszenie godności osobistej; zawiera przymus i groźby, np. obrażanie, wyzywanie, wyśmiewanie, szydzenie, okazywanie braku szacunku, poniżanie w obecności innych osób, kontrolowanie i ograniczanie kontaktu z bliskimi, poddawanie stałej krytyce;
- przemoc seksualna – naruszenie intymności; zmuszanie osoby do aktywności seksualnej wbrew jej woli, kontynuowanie aktywności seksualnej, gdy osoba nie jest w pełni świadoma, bez pytania jej o zgodę lub gdy na skutek zaistniałych warunków obawia się odmówić, np. wymuszanie pożycia seksualnego, obmacywanie, gwałt, wymuszanie nieakceptowanych zachowań seksualnych;
- przemoc ekonomiczna – pozbawianie środków lub stwarzanie warunków, w których nie są zaspokajane niezbędne dla przeżycia potrzeby, np. niszczenie rzeczy, włamanie do zamkniętego osobistego pomieszczenia, kradzież, używanie rzeczy bez pozwolenia, zabieranie pieniędzy, przeglądanie dokumentów, korespondencji, dysponowanie czyjąś własnością, zaciąganie pożyczek „na wspólne konto”, sprzedawanie osobistych lub wspólnych rzeczy bez uzgodnienia, zmuszanie do spłacania długów,
- zaniedbanie – brak reakcji na potrzeby dziecka, osoby starszej, niepełnosprawnej.
Cykle przemocy:
- Faza narastania napięcia – pojawia się co raz więcej sytuacji konfliktowych oraz wyczuwalny wzrost napięcia u osoby stosującej przemoc: jest drażliwy, każdy drobiazg wyprowadza go z równowagi, jest ciągle spięty i poirytowany, swoje emocje wyładowuje na osobie bliskiej: może ją poniżać, krytykować; sprawia wrażenie, jakby nie panował nad swoim gniewem; każdy szczegół jest dobrym pretekstem do wszczęcia konfliktu i awantury; energia osoby doznającej przemocy skoncentrowana jest na wszystkich możliwych działaniach, które pozwolą jej uniknąć kolejnej awantury.
- Faza ostrej przemocy – osoba stosująca przemoc staje się gwałtowna, wpada w furię; zachowanie jej staje się nieprzewidywalne; dochodzi do eksplozji zachowań agresywnych, które mogą objawiać się biciem, kopaniem, grożeniem bronią, duszeniem; można zaobserwować również silne natężenie agresji słownej; może się zdarzyć, że życie i zdrowie osoby doznającej przemocy staje się poważnie zagrożone.
- Faza miesiąca miodowego – osoba stosująca przemoc przeprasza, czuje skruchę, zaczyna zachowywać się tak jak osoba doznająca przemocy sobie tego życzy, jednak faza miodowego miesiąca mija i znowu pojawia się faza narastania napięcia, przez co dochodzi do zamknięcia się cyklu przemocy.
Cykle takie mogą trwać przez wiele lat, przy czym zwykle skracają się fazy miodowego miesiąca, wydłużają i bardziej dramatycznie przebiegają fazy narastania napięcia i gwałtownej przemocy. Po pewnym czasie faza miodowego miesiąca zanika całkowicie i pozostają tylko dwie fazy.
Podejmowanie interwencji w środowisku dotkniętym przemocą domową odbywa się w oparciu o procedurę „Niebieskie Karty” i nie wymaga zgody osoby doznającej przemocy domowej i osoby stosującej przemoc.
Procedura „Niebieskie Karty” jest oparta na wspólnym i profesjonalnym działaniu i ma na celu:
- diagnozowanie, rozpoznawanie i zatrzymanie przemocy domowej
- udzielenie wszechstronnej pomocy osobom doznającym przemocy, w zależności od ich potrzeb (np. pomocy psychologicznej, terapeutycznej, materialnej, socjalnej, schronienia)
- podjęcie działań interwencyjnych wobec osób stosujących przemoc
- monitoring środowisk, w których toczy się procedura „Niebieskie Karty” w trakcie JEJ trwania i 9 miesięcy po jej zakończeniu.